เครือข่ายประชาชนเชียงรายเรียกร้องยับยั้ง TOR ไทย-เมียนมา ชี้ไม่แก้ปัญหาเหมืองแร่แม่น้ำสายสำคัญ

ตำรวจบุกเข้าตรวจค้นวัดแห่งหนึ่งในจังหวัดเชียงราย และจับกุมชาวจีนที่อินเตอร์โพลต้องการตัว">เชียงราย – เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2569 เครือข่ายประชาชนและนักวิชาการในจังหวัดเชียงราย ร่วมกันจัดเสวนาวิเคราะห์ข้อตกลงขอบเขตการทำงาน (TOR) ระหว่างไทยและเมียนมา ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย เพื่อคัดค้านร่าง TOR ตรวจสอบคุณภาพน้ำข้ามแดนที่ขาดการมีส่วนร่วมของประชาชน การจัดเสวนาครั้งนี้เกิดขึ้นจากความกังวลเรื่องสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำกก สาย รวก และโขง ซึ่งเกิดจากกิจกรรมทำเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน แต่ร่างข้อตกลงใหม่กลับตัดสาระสำคัญในการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุออกไปทั้งหมด

เวทีเสวนาในหัวข้อ “TOR ไทยเมียนมา ใครได้ใครเสีย” จัดขึ้นที่ห้องประชุมศรีรุ่งเรือง คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย โดยมีตัวแทนนักวิชาการและภาคประชาสังคมเข้าร่วมอย่างคับคั่ง การหารือครั้งนี้เน้นไปที่ปัญหาการปนเปื้อนของโลหะหนักในแม่น้ำข้ามพรมแดน ซึ่งพบต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2567 จนถึงปี 2568

ดร.เนรมิตร จิตรรักษา จากมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ชี้ว่าแม้การจัดทำ TOR จะแสดงถึงความก้าวหน้าในการเจรจาของรัฐบาล แต่การตรวจวัดคุณภาพน้ำเพียงอย่างเดียวโดยไม่สั่งหยุดหรือควบคุมเหมืองแร่ ย่อมไม่สามารถแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมได้อย่างยั่งยืน นอกจากนี้ กระบวนการจัดทำร่างดังกล่าวยังขาดการเปิดโอกาสให้ประชาชนและผู้เชี่ยวชาญเข้ามีส่วนร่วมอย่างแท้จริง

ไฮไลต์สำคัญ

• ร่าง TOR ถูกตัดสาระสำคัญ: ฝ่ายเมียนมาได้แก้ไขร่างโดยตัดระบบการตรวจร่วม (Joint Monitoring) แผนที่ความเสี่ยง และบทบาทขององค์กรระหว่างประเทศออกไป
• ปิดกั้นข้อมูลประชาชน: มีข้อกำหนดให้ผลการตรวจน้ำเป็นความลับ ซึ่งกระทบต่อสิทธิการรับรู้ข้อมูลด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมของชุมชนในพื้นที่
• ข้อเรียกร้องและแนวทางแก้ไข: ภาคประชาชนเสนอให้รัฐบาลชะลอการลงนาม เปลี่ยนเป็นเพียงบันทึกความเข้าใจ (MOU) และใช้มาตรการระงับการนำเข้าแร่เพื่อเพิ่มอำนาจต่อรอง

ดร.สืบสกุล กิจนุกรณ์ จากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยว่า ร่าง TOR ที่ผ่านการแก้ไขจากฝ่ายเมียนมาได้ตัดกลไกสำคัญออกหลายประการ ทั้งการทำรายงานร่วมและการดึงองค์กรระหว่างประเทศเข้ามาร่วมตรวจสอบ ที่สำคัญยังมีการระบุว่าผลการตรวจไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ทำให้แต่ละประเทศต้องใช้มาตรฐานของตนเอง

ด้าน ดร.จารุประภา รักพงษ์ และ อาจารย์อริศรา เหล็กคำ ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ให้ความเห็นตรงกันว่า TOR ฉบับนี้เน้นเพียงการตรวจน้ำแต่ไร้มาตรการจัดการแหล่งกำเนิดมลพิษ นอกจากนี้ การกำหนดให้ข้อมูลผลตรวจเป็นความลับยังลดทอนบทบาทของประชาชนให้เป็นเพียงผู้รับรู้ มากกว่าผู้มีส่วนร่วมในการปกป้องตนเอง

ข้อเสนอเชิงนโยบาย: ใช้มาตรการการค้าสู้ปัญหามลพิษ

เพื่อแก้ปัญหาอย่างจริงจัง นักวิชาการเสนอให้รัฐบาลไทยใช้มาตรการทางเศรษฐกิจและการค้าควบคู่กับการเจรจาทางการเมือง โดยไทยควรพิจารณาระงับการนำเข้าแร่จากเมียนมา และยกเลิกการใช้ประเทศไทยเป็นทางผ่านในการขนส่งแร่ธาตุต่าง ๆ

การผลักดันให้เกิดระบบตรวจสอบย้อนกลับแหล่งกำเนิดแร่ จะช่วยเพิ่มอำนาจการต่อรองของไทยในเวทีระหว่างประเทศ นอกจากนี้ ปัญหามลพิษข้ามแดนยังเชื่อมโยงกับกลุ่มทุนและประเทศจีน ดังนั้นการเจรจาจึงควรยกระดับเป็นความร่วมมือสามฝ่ายเพื่อการจัดการที่ครอบคลุมทั้งระบบ

เสียงสะท้อนภาคประชาชน และการนัดรวมตัวเคลื่อนไหว

นายนิวัฒน์ ร้อยแก้ว ตัวแทนภาคประชาสังคม มองว่าข้อตกลงฉบับนี้เป็นเพียงการยืดเวลาและดองปัญหา เพราะการต่างคนต่างตรวจโดยไม่มีมาตรฐานร่วมจะนำไปสู่ข้อโต้แย้งไม่สิ้นสุด และเปิดช่องให้ประเทศต้นทางปฏิเสธความรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น

ดร.เกียรติคุณ จันแก่น ประธานสมัชชาเชียงรายล้านนาแห่งความสุข เน้นย้ำว่าสิ่งที่ชาวเชียงรายต้องการมากที่สุดคือการได้แม่น้ำที่สะอาดและปลอดภัยกลับคืนมา พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลแสดงความจริงใจด้วยการชะลอการลงนาม TOR แล้วปรับลดเป็นเพียงบันทึกความเข้าใจ (MOU) แทน

กลุ่มเครือข่ายจึงได้ออกแถลงการณ์ร่วมกัน และนัดหมายประชาชนร่วมรวมตัวยื่นหนังสือถึงรัฐบาลเมียนมา ในวันจันทร์ที่ 3 เวลา 10.00 น. ณ หน้าสถานกงสุลเมียนมา ประจำจังหวัดเชียงใหม่ เพื่อส่งเสียงเรียกร้องให้เกิดการแก้ไขปัญหาสารพิษข้ามแดนอย่างเป็นรูปธรรมและเป็นธรรมต่อทุกฝ่าย

ข่าวที่กำลังเป็นที่นิยม

นักเรียนเชียงรายได้รับรางวัล “แบบอย่างเยาวชนดีเด่นแห่งปี 2026”

ระบบป้องกันน้ำท่วมไฮเทค: เชียงรายใช้ AI และโดรนช่วยชีวิตผู้คนได้อย่างไร