เชียงรายโปรโมทเส้นทางการท่องเที่ยว ‘เมืองแห่งการเรียนรู้’ ทางโทรทัศน์

เชียงราย — องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท.) ยกร่างแผนยุทธศาสตร์ระยะ 5 ปี พ.ศ. 2571–2575 มุ่งยกระดับจังหวัดเชียงรายสู่พื้นที่ต้นแบบการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนที่พร้อมรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยดึงอัตลักษณ์ท้องถิ่นและภูมิทัศน์ธรรมชาติเป็นจุดขายหลัก ขณะที่องค์การพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งสหประชาชาติ (UNIDO) อยู่ระหว่างพิจารณาสนับสนุนงบประมาณเพื่อผลักดันโครงการนำร่องดังกล่าว

ร่างแผนยุทธศาสตร์ฉบับนี้กำลังเข้าสู่กระบวนการกลั่นกรองตามลำดับชั้น ตั้งแต่ระดับจังหวัด คณะกรรมการบริหาร อพท. คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ ก่อนเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาอนุมัติอย่างเป็นทางการ การขับเคลื่อนครั้งนี้มีเป้าหมายลดความเปราะบางทางเศรษฐกิจของชุมชนท้องถิ่นจากภัยพิบัติทางธรรมชาติ พร้อมสร้างมาตรฐานการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำที่สร้างรายได้หมุนเวียนอย่างมั่นคงในระยะยาว

บทเรียนภัยพิบัติภาคเหนือ: เหตุผลเบื้องหลังแผนรับมือโลกรวน

วิกฤตสภาพภูมิอากาศไม่ได้เป็นเพียงเรื่องไกลตัวอีกต่อไปสำหรับภาคเหนือตอนบน ตลอดหลายปีที่ผ่านมา เชียงรายเผชิญความผันผวนทางอากาศอย่างรุนแรง ตั้งแต่ปัญหามลพิษฝุ่นควันข้ามแดนในช่วงฤดูแล้ง ไปจนถึงเหตุอุทกภัยและดินโคลนถล่มครั้งใหญ่ในลุ่มน้ำสายและลุ่มน้ำกก ภัยพิบัติเหล่านี้สร้างความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐาน แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และรายได้ของคนในพื้นที่โดยตรง

สภาพภูมิประเทศของเชียงรายที่เป็นพื้นที่ต้นน้ำและมีพรมแดนติดกับประเทศเพื่อนบ้าน ทำให้การจัดการสิ่งแวดล้อมมีความซับซ้อน งานวิจัยจาก สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ ชี้ให้เห็นว่าผู้ประกอบการท่องเที่ยวไทยจำนวนมากยังขาดความพร้อมในการปรับตัวต่อสภาพอากาศสุดขั้ว และมุ่งเน้นเพียงการลดก๊าซเรือนกระจกมากกว่าการบริหารความเสี่ยงในพื้นที่จริง แผนยุทธศาสตร์ฉบับใหม่ของ อพท. จึงเข้ามาอุดช่องโหว่นี้ด้วยการวางระบบป้องกันและฟื้นฟูแหล่งท่องเที่ยวให้สามารถเปิดรับนักเดินทางได้ตลอดทั้งปีโดยไม่พึ่งพาสภาพอากาศเพียงอย่างเดียว

ผสานทุนทางวัฒนธรรมและแรงหนุนจากเวทีสากล

ความร่วมมือระหว่าง อพท. และองค์การพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ UNIDO เริ่มต้นจากการลงพื้นที่สำรวจศักยภาพและจัดเวทีระดมความคิดเห็นร่วมกับหน่วยงานด้านเทคโนโลยีอวกาศอย่าง GISTDA และภาคีเครือข่ายในจังหวัดเชียงราย การดึงข้อมูลภูมิสารสนเทศมาใช้วิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัยแล้งและน้ำท่วมช่วยให้การออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวชุมชนมีความแม่นยำสูงขึ้น หาก UNIDO อนุมัติงบประมาณสนับสนุนเต็มรูปแบบ เชียงรายจะได้รับทั้งองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีสีเขียวและเงินทุนยกระดับห่วงโซ่อุปทานการท่องเที่ยว

หัวใจของยุทธศาสตร์นี้คือการนำความหลากหลายทางชีวภาพและศิลปวัฒนธรรมล้านนามาสร้างมูลค่าเพิ่ม โครงการมุ่งเน้นการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การจัดการขยะและพลังงานสะอาดในที่พักขนาดเล็ก รวมถึงการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น ซึ่งสอดคล้องกับสถานะของเชียงรายที่ได้รับการยกย่องให้เป็นเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบจากยูเนสโก การเชื่อมโยงอัตลักษณ์ท้องถิ่นเข้ากับมาตรฐานความยั่งยืนจะช่วยดึงดูดนักท่องเที่ยวคุณภาพสูงที่มีกำลังซื้อและใส่ใจสิ่งแวดล้อม

ก้าวต่อไปสู่โต๊ะประชุมคณะรัฐมนตรีและแผนท่องเที่ยวชาติ

กรอบระยะเวลาของแผนพัฒนาพื้นที่พิเศษเชียงราย พ.ศ. 2571–2575 ถูกออกแบบให้สอดรับกับ แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ ฉบับที่ 4 ของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ซึ่งกำหนดเป้าหมายสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวรวมไม่ต่ำกว่า 4 ล้านล้านบาท และผลักดันประเทศไทยติดอันดับ 1 ใน 30 ของดัชนีการพัฒนาการเดินทางและการท่องเที่ยวโลก ความสอดคล้องเชิงนโยบายนี้ทำให้ร่างแผนของ อพท. มีน้ำหนักในการผลักดันงบประมาณบูรณาการระหว่างกระทรวง

ตามขั้นตอนการดำเนินงาน ร่างยุทธศาสตร์จะต้องผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการระดับจังหวัดเชียงราย เพื่อตรวจสอบความสอดคล้องกับความต้องการของประชาชนในพื้นที่ จากนั้นจะเสนอต่อคณะกรรมการบริหาร อพท. และส่งต่อไปยัง คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ เพื่อพิจารณาในภาพรวมระดับประเทศ หากทุกขั้นตอนลุล่วงตามกำหนด คณะรัฐมนตรีจะพิจารณาอนุมัติแผนเพื่อประกาศใช้และจัดสรรงบประมาณรองรับการปฏิบัติงานจริงก่อนเริ่มต้นปีงบประมาณ 2571

ข่าวที่กำลังเป็นที่นิยม

เชียงรายรื้อระบบประปา ทิ้งแม่น้ำกก-สาย สู้วิกฤตสารหนู

ไทยและจีนวางแผนสร้างห้องปฏิบัติการทดสอบความเป็นพิษในน้ำที่เชียงราย

เชียงราย  – จังหวัดเชียงรายเร่งปรับแผนความมั่นคงด้านน้ำประปาครั้งใหญ่ หลังวิกฤตสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำกกและแม่น้ำสายบีบให้หน่วยงานรัฐต้องเปลี่ยนยุทธศาสตร์ จากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าไปสู่การจัดหาแหล่งน้ำดิบใหม่ที่ปลอดภัยกว่า การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) เตรียมย้ายจุดสูบน้ำดิบหลักจากแม่น้ำกกไปยังแม่น้ำลาว พร้อมวางโครงข่ายผันน้ำสำรองให้ชุมชนริมแม่น้ำสายที่ได้รับผลกระทบโดยตรง

การตัดสินใจครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางแรงกดดันด้านสาธารณสุขและเศรษฐกิจ หลังกรมควบคุมมลพิษตรวจพบสารหนูในแม่น้ำสายสูงเกินมาตรฐานถึง 25–28 เท่า จนทำให้ระบบกรองน้ำประปาในอำเภอแม่สายต้องหยุดชะงักชั่วคราว และสร้างความกังวลต่อคุณภาพน้ำอุปโภคบริโภคของประชาชนหลายหมื่นครัวเรือนทั่วทั้งจังหวัด

ประเด็นสำคัญ

• กปภ. เดินหน้าโครงการย้ายแหล่งน้ำดิบหลักของตัวเมืองเชียงรายจากแม่น้ำกกไปใช้แม่น้ำลาว ภายใต้งบประมาณปี 2570 ราว 2,248 ล้านบาท เพื่อรองรับผู้ใช้น้ำกว่า 80,000 ราย
• พื้นที่อำเภอแม่สายเตรียมดึงน้ำดิบจากแม่น้ำโขงและแม่น้ำคำมาทดแทนแม่น้ำสาย หลังค่าความขุ่นพุ่งสูงถึง 14,000 NTU เกินขีดความสามารถของระบบกรองเดิม
• วิกฤตสารพิษข้ามแดนกดดันภาคครัวเรือน โรงพยาบาล โรงแรม และการเกษตรต้องแบกรับต้นทุนน้ำสะอาดเพิ่ม ขณะที่ภาคประชาชนเรียกร้องระบบตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์

เบื้องหลังวิกฤตข้ามพรมแดน: ทำไมแม่น้ำกกและแม่น้ำสายจึงไม่เหมือนเดิม

ปัญหาความขุ่นผิดปกติและสารโลหะหนักในลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสายไม่ได้เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน แต่ทวีความรุนแรงขึ้นอย่างชัดเจนหลังเหตุการณ์อุทกภัยใหญ่ในจังหวัดเชียงรายเมื่อปี 2567 ชาวบ้านริมแม่น้ำกกในตำบลแม่ยาวสังเกตว่าสายน้ำที่เคยกลับมาใสสะอาดในช่วงฤดูหนาวกลับขุ่นแดงตลอดทั้งปี ข้อมูลจากโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ประจำประเทศไทย ระบุว่าความไม่มั่นใจทำให้ชาวบ้านจำนวนมากต้องเลิกใช้น้ำบ่อตื้นและหยุดจับปลาในแม่น้ำมาบริโภค

ปัจจัยทางภูมิศาสตร์ที่แม่น้ำทั้งสองสายมีต้นน้ำอยู่ในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ทำให้เชียงรายตกอยู่ในฐานะปลายน้ำที่รับผลกระทบโดยตรง งานวิจัยของมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ชี้ให้เห็นว่ากิจกรรมเหมืองแร่บริเวณต้นน้ำในเมียนมาเป็นตัวแปรสำคัญที่ชะล้างสารหนูและตะกอนโลหะหนักลงสู่ลำน้ำเมื่อเกิดฝนตกหนัก ส่งผลให้แนวทางตั้งรับแบบเดิมไม่สามารถรับมือได้อีกต่อไป

ผ่าโครงสร้างประปาใหม่ 

ภายใต้แผนการปรับโครงสร้างน้ำประปาระยะยาว กปภ. ได้วางแผน 3 ระยะเพื่อลดการพึ่งพาลุ่มน้ำชายแดนที่มีความเสี่ยงสูง สำหรับพื้นที่อำเภอเมืองเชียงราย หน่วยงานได้เสนอของบประมาณปี 2570 วงเงินประมาณ 2,248 ล้านบาท เพื่อก่อสร้างสถานีผลิตน้ำแม่ลาวแห่งใหม่และปรับปรุงระบบท่อส่งน้ำ โดยมีกำหนดดำเนินการระหว่างปี 2570–2572 เพื่อส่งน้ำสะอาดให้แก่ผู้ใช้น้ำราว 80,000 ราย

ขณะเดียวกัน ในพื้นที่อำเภอแม่สายซึ่งเผชิญวิกฤตหนักสุด กปภ. สาขาแม่สายเคยต้องหยุดจ่ายน้ำชั่วคราวกระทบชาวบ้าน 14 หมู่บ้านในตำบลแม่สายและตำบลเวียงพางคำ เนื่องจากค่าความขุ่นในแม่น้ำสายพุ่งสูงถึง 14,000 NTU ซึ่งเกินขีดจำกัดของระบบกรองเดิมที่รองรับได้เพียง 6,000 NTU รายงานข่าวจากเดอะเนชั่นไทยแลนด์ เปิดเผยว่า แผนระยะกลางและระยะยาวจะเร่งผันน้ำจากแม่น้ำโขงเข้าสู่แม่สาย และพัฒนาแหล่งน้ำดิบจากแม่น้ำคำในอำเภอแม่จันมาเสริมโครงข่าย

ด้านการควบคุมคุณภาพน้ำ กปภ. ได้ติดตั้งระบบจ่ายสารเคมีอัตโนมัติเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการตกตะกอนและกำจัดโลหะหนัก พร้อมสุ่มตรวจคุณภาพน้ำตั้งแต่แหล่งน้ำดิบจนถึงปลายท่อ อย่างไรก็ตาม สภาองค์กรของผู้บริโภคและนักวิชาการในพื้นที่ยังคงเสนอให้รัฐติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์และเปิดเผยผลตรวจทุก 15 วัน เพื่อให้ประชาชนตรวจสอบข้อมูลได้ทันที

แรงกระเพื่อมสู่ทุกภาคส่วน 

ความไม่แน่นอนของคุณภาพน้ำประปาส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อเศรษฐกิจและชีวิตประจำวันของชาวเชียงราย ครัวเรือนที่มีรายได้น้อยต้องแบกรับค่าใช้จ่ายในการซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดเพิ่มขึ้นสัปดาห์ละหลายร้อยบาท ขณะที่สถานพยาบาลและโรงพยาบาลในพื้นที่เสี่ยงจำเป็นต้องสำรองน้ำสะอาดและตรวจสอบระบบกรองน้ำทางการแพทย์อย่างเข้มงวด เพื่อไม่ให้กระทบต่อการรักษาผู้ป่วยและการล้างเครื่องมือแพทย์

ในภาคบริการและธุรกิจท่องเที่ยว โรงแรมและร้านอาหารในตัวเมืองเชียงรายและอำเภอแม่สายต้องลงทุนติดตั้งระบบกรองน้ำเพิ่มเติมและจัดหาน้ำสำรองเพื่อรักษาความเชื่อมั่นของนักท่องเที่ยว ส่วนภาคเกษตรกรรมและการประมงพื้นบ้านเผชิญความท้าทายไม่แพ้กัน เกษตรกรริมฝั่งแม่น้ำกกและแม่น้ำสายกังวลว่าสารหนูที่ปนเปื้อนในตะกอนดินอาจสะสมในพืชผลทางการเกษตรและห่วงโซ่อาหาร

แม้หน่วยงานรัฐจะยืนยันว่าน้ำประปาที่ผ่านกระบวนการผลิตในปัจจุบันมีค่าโลหะหนักต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน แต่ผู้บริหารท้องถิ่นและภาคประชาสังคมย้ำตรงกันว่า การย้ายแหล่งน้ำดิบไปสู่แม่น้ำลาวและแม่น้ำโขงจะต้องเดินหน้าตามกรอบเวลาปี 2570–2572 อย่างเคร่งครัด ควบคู่กับการเจรจาระหว่างประเทศเพื่อควบคุมมลพิษที่ต้นน้ำ จึงจะสร้างหลักประกันความปลอดภัยด้านน้ำให้ชาวเชียงรายได้อย่างยั่งยืน

ข่าวที่กำลังเป็นที่นิยม

เชียงรายคุมเข้มแม่น้ำสาย สารหนูพุ่งเกินเกณฑ์ 28 เท่า

การทำเหมืองทองคำแม่น้ำโขงในลาวจุดชนวนความโกรธแค้นในเชียงราย

ไทยและจีนวางแผนสร้างห้องปฏิบัติการทดสอบความเป็นพิษในน้ำที่เชียงราย

เชียงราย –  รัฐบาลไทยเตรียมลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) กับจีน เพื่อตั้งห้องปฏิบัติการพิษวิทยาสิ่งแวดล้อม ณ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย คาดว่าจะเป็นหนึ่งในข้อตกลงสำคัญระหว่างการเยือนไทยของนายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน ในเดือนพฤศจิกายน 2569 ความเคลื่อนไหวนี้เกิดขึ้นหลังวิกฤตสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำสายและแม่น้ำกกกระทบการผลิตน้ำประปาในภาคเหนือ

โครงการดังกล่าวมีเป้าหมายเพิ่มขีดความสามารถการตรวจวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ที่รวดเร็วและเป็นอิสระในพื้นที่ ตามรายงานของ Thai PBS World ความร่วมมือนี้จะสร้างหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์เพื่อสืบสวนแหล่งกำเนิดมลพิษข้ามพรมแดน อย่างไรก็ตาม ชาวเชียงรายยังคงตั้งคำถามถึงความโปร่งใสในการเปิดเผยข้อมูลและการแก้ปัญหาที่ต้นตอ

ประเด็นสำคัญ

• ข้อตกลงระดับทวิภาคี: ไทยและจีนเตรียมลงนาม MOU ตั้งห้องปฏิบัติการพิษวิทยาสิ่งแวดล้อมที่มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ระหว่างการเยือนของนายหลี่ เฉียง ในเดือนพฤศจิกายน 2569
• ยกระดับการตรวจสอบในพื้นที่: ห้องแล็บแห่งใหม่ช่วยลดเวลารอผลตรวจจากส่วนกลาง พร้อมสร้างหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รับมือมลพิษโลหะหนักในแม่น้ำสายและแม่น้ำกก
• ข้อกังขาเรื่องความโปร่งใส: ชุมชนเรียกร้องให้เปิดเผยผลการตรวจต่อสาธารณะอย่างอิสระ และจี้ปิดเหมืองแร่ต้นตอมลพิษในเมียนมาควบคู่กัน

ภารกิจ งบประมาณ และมาตรฐานการตรวจวิเคราะห์

ห้องปฏิบัติการแห่งใหม่จะตรวจวัดสารพิษตกค้างในน้ำ ดิน ตะกอน และห่วงโซ่อาหาร โดยเน้นโลหะหนักอย่างสารหนู ตะกั่ว และแมงกานีส เดิมทีหน่วยงานท้องถิ่นต้องส่งตัวอย่างไปตรวจที่กรุงเทพมหานครหรือต่างประเทศ ทำให้การแจ้งเตือนภัยล่าช้า

แหล่งข่าวด้านนโยบายระบุว่า จีนจะสนับสนุนเครื่องมือวิเคราะห์ความละเอียดสูงและถ่ายทอดเทคโนโลยี ส่วนไทยผ่านกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จะสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐานและนักวิจัยของมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง มาตรฐานการทดสอบจะยึดเกณฑ์สากลและมาตรฐานสิ่งแวดล้อมไทย เพื่อใช้ผลตรวจอ้างอิงในการเจรจาระหว่างประเทศ คาดว่าจะเริ่มติดตั้งอุปกรณ์ระยะแรกทันทีหลังการลงนามในเดือนพฤศจิกายนนี้

เบื้องหลังเหมืองแร่ต้นน้ำและผลกระทบต่อลุ่มน้ำเชียงราย

วิกฤตมลพิษรุนแรงขึ้นในต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 เมื่อ กรมควบคุมมลพิษ พบความขุ่นในแม่น้ำสายสูงถึง 14,000 NTU เกินกำลังระบบกรองของการประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สาย จนต้องหยุดจ่ายน้ำประปากระทบ 14 หมู่บ้าน ทั้งยังพบสารหนูสูงถึง 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร เกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยถึง 25 เท่า

รายงานของ The Japan Times ชี้ว่ามลพิษเชื่อมโยงกับการทำเหมืองทองคำ แมงกานีส และตะกั่วบริเวณต้นน้ำในรัฐฉานของเมียนมา ซึ่งหลายแห่งมีกลุ่มทุนจีนดำเนินการ เมื่อฝนตกหนัก ตะกอนจากเหมืองจึงไหลลงสู่แม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำรวก เข้าสู่เขตไทย ส่งผลให้เกษตรกรและประชาชนเสี่ยงสะสมสารพิษในระยะยาว

ความหวังของเกษตรกรกับคำถามเรื่องความโปร่งใส

ระบบเฝ้าระวังข้ามพรมแดนที่แม่นยำช่วยให้เกษตรกรในเขตชลประทานแม่สายและลุ่มน้ำกกหลีกเลี่ยงการใช้น้ำปนเปื้อนได้ทันท่วงที ส่วนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะมีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์สำหรับวางแผนจัดหาน้ำสำรองและฟื้นฟูแหล่งน้ำ

ถึงกระนั้น ความเชื่อมั่นของประชาชนยังเป็นโจทย์ใหญ่ ไทยรัฐออนไลน์ รายงานว่า ตัวแทนชาวบ้านเชียงรายมองว่าการตั้งห้องแล็บอาจเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลยืนยันว่า ผลการตรวจวัดจากห้องแล็บร่วมไทย-จีนจะเปิดเผยต่อสาธารณะอย่างโปร่งใส ปราศจากการแทรกแซง และผ่านการตรวจสอบจากหน่วยงานอิสระ เพื่อให้ข้อมูลนำไปสู่การหยุดยั้งมลพิษที่ต้นทางอย่างแท้จริง

ข่าวที่กำลังเป็นที่นิยม

เชียงรายคุมเข้มแม่น้ำสาย สารหนูพุ่งเกินเกณฑ์ 28 เท่า

การทำเหมืองทองคำแม่น้ำโขงในลาวจุดชนวนความโกรธแค้นในเชียงราย