ชุมชนเชียงรายส่งเสริมกิจกรรมล่องแก่งและเล่นห่วงยางในแม่น้ำแม่ยาว

เชียงราย – เชียงราย หลังเจอปีที่หนักจากปัญหาโลหะหนัก มลพิษในแม่น้ำก๊ก และภัยธรรมชาติหลายระลอก อบต.แม่ยาว จังหวัดเชียงราย เดินหน้าแนวทางท่องเที่ยวใหม่ โดยหันมาโปรโมต “แม่น้ำแม่ยาว” แทน

ครั้งนี้จุดสนใจอยู่ที่ แม่น้ำลาว ซึ่งเป็นลำน้ำสาขาที่ชุมชนยืนยันว่าใสสะอาด และยังไม่พบปัญหาสารปนเปื้อนแบบที่เกิดในแม่น้ำกก ตัวแทนชุมชนและผู้ประกอบการในพื้นที่เพิ่งประชุมร่วมกันภายใต้แนวคิด “เปลี่ยนวิกฤตปนเปื้อนแม่น้ำกกให้เป็นโอกาส เปิดแหล่งท่องเที่ยวใหม่ริมแม่น้ำแม่ยาว”

ช่วงเวลานี้สำคัญ เพราะใกล้เทศกาลสงกรานต์ ซึ่งเป็นช่วงที่คนออกมาเล่นน้ำและเที่ยวริมแม่น้ำกันคึกคัก แต่แม่น้ำกกที่เคยเป็นจุดหลักของการท่องเที่ยว ยังถูกมองว่าเสี่ยงจากปัญหามลพิษต่อเนื่อง ดังนั้นชุมชนจึงเร่งสร้างทางเลือกใหม่ เพื่อให้คนยังมาเที่ยวเชียงรายได้ และลดความเสี่ยงต่อสุขภาพไปพร้อมกัน

วิกฤตแม่น้ำกก ทำรายได้หายไปทั้งปี

แม่น้ำกกซึ่งเป็นสาขาสำคัญของแม่น้ำโขง ไหลผ่านเชียงรายและเชียงใหม่ กลายเป็นประเด็นใหญ่ตั้งแต่ต้นปี 2025 หลังผลตรวจพบโลหะหนักหลายชนิด เช่น สารหนู ตะกั่ว แคดเมียม และสารอื่นๆ ลำน้ำมีต้นกำเนิดจากรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ซึ่งมีการขยายเหมืองแร่หายากและเหมืองทอง เมื่อมีพายุหรืออุทกภัย น้ำไหลบ่าพาตะกอนจากพื้นที่เหมืองลงสู่ลำน้ำ

เดือนเมษายน 2025 กรมควบคุมมลพิษของไทยออกคำเตือนให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำในแม่น้ำกก เพราะบางจุดตรวจพบค่าสารหนูเกินมาตรฐานความปลอดภัยของประเทศที่ 0.01 mg/L และบางจุดสูงเกินกว่านั้นมากกว่าเท่าตัว ต่อมา Mekong River Commission และนักวิจัยอิสระ รวมถึงทีมจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ รายงานว่ามลพิษกระจายไปยังลำน้ำที่เชื่อมต่อ เช่น แม่น้ำสาย-รวก และแม่น้ำโขง

พื้นที่ตำบลแม่ยาวได้รับผลกระทบเร็ว เพราะคนจำนวนมากพึ่งกิจกรรมริมแม่น้ำทำมาหากิน เมื่อความกังวลเพิ่มขึ้น การท่องเที่ยวริมน้ำก็ชะลอลง และหยุดไปในที่สุด ทริปล่องแพ แคมป์ช้าง และทัวร์ธรรมชาติเจอการยกเลิกต่อเนื่อง จนผู้ประกอบการหลายรายต้องหยุดกิจการชั่วคราว

รายงานในภาคเหนือประเมินความเสียหายรวมต่อปีสูงถึง 1.3 พันล้านบาท (ราว 40 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ทั้งจากเกษตร ประมง และท่องเที่ยวที่เกี่ยวข้องกับมลพิษ ในแม่ยาว ชุมชนอย่างกะเหรี่ยงรวมมิตรต้องปรับวิถีชีวิต แคมป์ช้างงดอาบน้ำในแม่น้ำ ผู้ให้บริการเรือหยุดวิ่ง และงานสงกรานต์ริมแม่น้ำกกในปี 2025 ก็เงียบลง บางงานยกเลิก ทำให้รายได้ตามฤดูกาลหายไปทันที

ยิ่งไปกว่านั้น น้ำท่วมในปี 2024 และ 2025 ซ้ำเติมสถานการณ์ เพราะน้ำหลากพาตะกอนปนเปื้อนขึ้นพื้นที่เกษตรและชุมชน ผลคือหลายคนเริ่มมองหาทางเลือกใหม่ ที่ยังพยุงการท่องเที่ยวได้ โดยไม่ต้องพึ่งแม่น้ำกก

หันมาใช้แม่น้ำแม่ยาว จุดขายคือใสสะอาดและน้ำไหลสม่ำเสมอ

อ้างอิงจาก ข่าวทรานบาวน์ดรี ผู้นำท้องถิ่นและผู้ใหญ่บ้านเสนอให้ขยับกิจกรรมมาอยู่ที่แม่น้ำแม่ยาวแทน ลำน้ำนี้ไหลไปรวมกับแม่น้ำกก แต่มีต้นน้ำจากพื้นที่สูง โดยรับน้ำจากลำห้วยแม่สายและลำห้วยสงควาย ชาวบ้านบอกว่าน้ำใส และมีน้ำไหลต่อเนื่องเกือบตลอดปี เพราะมาจากแหล่งน้ำบนดอยที่ถูกรบกวนน้อยกว่า

ในที่ประชุม ตัวแทนจาก อบต.แม่ยาวย้ำว่าแม่น้ำแม่ยาวยังดูสะอาดและน่าใช้งาน อีกทั้งทิวทัศน์สวยและระดับน้ำค่อนข้างคงที่ จึงเหมาะสำหรับรองรับกิจกรรมที่เคยพึ่งแม่น้ำกก

แผนเบื้องต้นวางให้ “บ้านสันมูล” (หมู่ 8) เป็นจุดหลักของการพัฒนา พื้นที่ริมน้ำเข้าถึงได้ราว 2 กิโลเมตร และกำหนดช่วงนำร่องประมาณ 800 เมตร เพื่อเริ่มจัดกิจกรรมท่องเที่ยวก่อน

แนวคิดเริ่มต้นมีหัวข้อหลักดังนี้

• ล่องแพเปียกและเล่นท่อยาง เป็นกิจกรรมหลัก เน้นความสนุกแบบปลอดภัย เหมาะกับครอบครัวและกลุ่มเพื่อนช่วงสงกรานต์
• ให้ชุมชนดูแลเอง ตั้งแต่การวางแผน การทำงานประจำวัน ไปจนถึงการดูแลลำน้ำ
• มีมาตรการรักษาสิ่งแวดล้อม เช่น จำกัดจำนวนคนในบางช่วง และมีกติกาง่ายๆ เพื่อไม่ให้แม่น้ำสกปรก
• ผูกกับวัฒนธรรมและธรรมชาติท้องถิ่น เช่น กลิ่นอายล้านนา โฮมสเตย์ และเส้นทางเดินชมธรรมชาติพร้อมไกด์ชุมชน

ผู้ประกอบการที่ร่วมวงคุยบอกว่า การย้ายจุดเล่นน้ำช่วยประคองรายได้ช่วงสงกรานต์ที่เคยพึ่งคนริมแม่น้ำกก หลายคนเห็นตรงกันว่าไม่ควรปล่อยให้ปัญหาของแม่น้ำสายเดียว ทำให้การท่องเที่ยวทั้งพื้นที่หยุดชะงัก และแม่น้ำแม่ยาวคือทางเริ่มต้นใหม่ที่คนสบายใจจะลงเล่นน้ำ

ท่องเที่ยวโดยชุมชน เพื่อพยุงเศรษฐกิจและดูแลแม่น้ำไปพร้อมกัน

แผนของแม่น้ำแม่ยาวสอดคล้องกับแนวทางท่องเที่ยวโดยชุมชนที่หลายพื้นที่ภาคเหนือทำอยู่ แนวคิดหลักคือให้รายได้กลับสู่ครอบครัวในพื้นที่ ไม่รั่วไหลออกไปมาก ขณะเดียวกัน ชุมชนก็มีแรงจูงใจในการรักษาความสะอาดของแม่น้ำ เพราะถ้าน้ำเสีย กิจกรรมทั้งหมดก็ไปต่อไม่ได้

ฝั่งผู้นำหมู่บ้านย้ำเรื่อง “รับผิดชอบร่วมกัน” จึงมีการคุยเรื่องอบรมไกด์ท้องถิ่น วางขั้นตอนความปลอดภัยสำหรับกิจกรรมทางน้ำ และจัดสิ่งอำนวยความสะดวกพื้นฐาน เช่น จุดพัก จุดเปลี่ยนเสื้อผ้า และพื้นที่บริการนักท่องเที่ยว

สำหรับสงกรานต์ 2026 ผู้จัดมองภาพเป็นงานขนาดไม่ใหญ่เกินไป แต่คึกคักพอให้คนมาใช้เวลาได้ทั้งวัน กิจกรรมที่คาดไว้มีทั้งเล่นน้ำอย่างปลอดภัย การแสดงวัฒนธรรม และร้านอาหารจากผู้ค้าท้องถิ่น โดยหวังให้ถูกใจทั้งคนไทยและนักท่องเที่ยวต่างชาติ ที่ยังอยากสัมผัสบรรยากาศสงกรานต์ แต่ต้องการหลีกเลี่ยงโซนที่มีข่าวปนเปื้อน

อย่างไรก็ตาม งานยังมีโจทย์ที่ต้องทำต่อ ทั้งงบเริ่มต้นสำหรับทำพื้นที่ และการประชาสัมพันธ์เพื่อให้คนรู้จักแม่น้ำแม่ยาวในฐานะจุดหมายใหม่ของเชียงราย ถึงกระนั้น หลายฝ่ายก็ชื่นชมความพยายามของชุมชนที่ปรับตัวได้เร็ว ท่ามกลางปัญหามลพิษข้ามพรมแดนที่ยังไม่จบง่ายๆ

สำหรับคนแม่ยาว แม่น้ำสายนี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของความหวัง เพราะน้ำที่ใสช่วยให้เล่นสงกรานต์ได้อย่างสบายใจ และยังพาคนกลับมาให้ความสำคัญกับการดูแลทรัพยากรธรรมชาติอีกครั้ง ผู้นำชุมชนคนหนึ่งสรุปความรู้สึกไว้ว่า ชุมชนเสียไปมากจากพิษในแม่น้ำกก แต่ตอนนี้กำลังสร้างสิ่งที่มั่นคงกว่าเดิมบนฐานของแม่น้ำแม่ยาว

เมื่อสงกรานต์ใกล้เข้ามา แม่ยาวจึงเดินหน้าต่อ โดยจับตาต้นน้ำจากภูเขาและลำห้วยต่างๆ และขับเคลื่อนแผนที่ยึดความปลอดภัย การจัดการโดยคนในพื้นที่ และการฟื้นตัวที่ทำได้จริงเป็นหลัก

ข่าวที่กำลังเป็นที่นิยม

ผู้ว่าฯเชียงรายสั่งห้ามใช้น้ำแม่น้ำกก-แม่น้ำสาย หลังพบปนเปื้อนสารหนู