สุขภาพและการแพทย์
กระทรวงสาธารณสุขเตือนว่า จำนวนผู้ป่วยโรคฝีลิงในประเทศไทยเกิน 1,000 รายแล้วตั้งแต่ปี 2022
กรุงเทพฯ – ประเทศไทยพบผู้ป่วย mpox (ชื่อเดิม monkeypox) สะสม เกือบ 1,000 ราย นับตั้งแต่เริ่มมีการระบาดทั่วโลกในปี 2022 อ้างอิงข้อมูลล่าสุดจากกรมควบคุมโรค (DDC) กระทรวงสาธารณสุข โดย ณ ช่วงกลางเดือนมกราคม 2026 ยอดยืนยันสะสมทั่วประเทศอยู่ราว ๆ 1,000 ราย และ กรุงเทพมหานคร ยังเป็นพื้นที่ที่รายงานผู้ติดเชื้อสูงสุดต่อเนื่อง
เจ้าหน้าที่สาธารณสุขระบุว่า ผู้ป่วยส่วนใหญ่ประมาณ 97% เป็น ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย และหลายรายมีประวัติ มีเพศสัมพันธ์ กับคู่นอนที่ไม่คุ้นเคย
การอัปเดตครั้งนี้เกิดขึ้นพร้อมการเฝ้าระวังที่เข้มขึ้น โดยเฉพาะในจังหวัดท่องเที่ยวหลัก เพราะการแพร่เชื้อยังเกิดจากการสัมผัสใกล้ชิดเป็นหลัก กรมควบคุมโรคเพิ่มการติดตามสถานการณ์ และกระจายวัคซีน mpox มากกว่า 2,175 โดส ไปยังพื้นที่สำคัญ เช่น กรุงเทพฯ ชลบุรี เชียงใหม่ และภูเก็ต เพื่อครอบคลุมกลุ่มเสี่ยงและบุคลากรทางการแพทย์ด่านหน้า
ผู้ป่วย mpox เพิ่มในจุดท่องเที่ยว คนไทยและนักท่องเที่ยวควรระวัง
โรคนี้ถูกเรียกว่า mpox มากขึ้น เพื่อช่วยลดตราบาปจากชื่อเดิม โดยภาพรวมในไทยพบมากในคนวัยทำงาน และมีรายงานพบทั้งคนไทยและชาวต่างชาติในพื้นที่ท่องเที่ยวยอดนิยม หน่วยงานสาธารณสุขกังวลเป็นพิเศษในจุดที่คนหนาแน่น เพราะการสัมผัสตัวใกล้ชิดทำให้เสี่ยงแพร่เชื้อได้มากขึ้น
คำแนะนำสำคัญคือหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับคนที่มี ผื่นผิดปกติ ตุ่มน้ำ หรือ ตุ่มหนอง ควรรักษาความสะอาด ล้างมือบ่อย ๆ และไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกัน เช่น ผ้าเช็ดตัวหรือเครื่องนอน หากมีอาการไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต หรือมีผื่นขึ้น ควรไปพบแพทย์ทันที และแยกตัวเพื่อลดการแพร่เชื้อ
จังหวัดที่พบผู้ป่วย mpox สะสมสูง
ข้อมูลของ DDC ระบุว่าพื้นที่ที่พบผู้ป่วยสะสมมากตั้งแต่ปี 2022 ได้แก่
- กรุงเทพมหานคร: 458 ราย (ชาย 454 ราย, หญิง 4 ราย) เป็นศูนย์กลางหลัก สอดคล้องกับจำนวนประชากร แหล่งบันเทิง และการเป็นฮับของทั้งคนไทยและนักท่องเที่ยว
- ชลบุรี: 85 ราย (ชาย 84 ราย, หญิง 1 ราย) มีพัทยาเป็นเมืองท่องเที่ยวและมีสถานบันเทิงจำนวนมาก
- จังหวัดที่พบเพิ่มและได้รับการจัดสรรวัคซีนแบบเน้นกลุ่มเสี่ยง เช่น เชียงใหม่ และ ภูเก็ต ซึ่งเชื่อมโยงกับการเดินทางและกิจกรรมท่องเที่ยว
ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า ผู้ป่วยมักกระจุกในเมืองใหญ่และพื้นที่ชายฝั่งที่มีกิจกรรมทางสังคมคึกคัก และการแพร่เชื้อสัมพันธ์กับเครือข่ายการสัมผัสใกล้ชิด
mpox ติดต่อได้อย่างไร และมาจากไหน
mpox เกิดจาก เชื้อไวรัส monkeypox ในกลุ่ม Orthopoxvirus ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับไวรัสไข้ทรพิษ โดยมีถิ่นกำเนิดใน แอฟริกากลางและแอฟริกาตะวันตก และพบในสัตว์มานาน เช่น หนูและไพรเมต ในอดีตการติดเชื้อในคนพบไม่บ่อย มักเกิดจากการติดต่อจากสัตว์สู่คน เช่น การสัมผัสสัตว์ป่วย การถูกกัดหรือข่วน หรือการจัดการเนื้อสัตว์ป่า
แต่การระบาดทั่วโลกที่เริ่มในปี 2022 เปลี่ยนรูปแบบไปชัดเจน เพราะผู้ป่วยจำนวนมากมาจาก การแพร่จากคนสู่คน ผ่านการสัมผัสใกล้ชิดต่อเนื่อง โดยช่องทางหลัก ๆ ได้แก่
- สัมผัสผิวหนังกับผื่น แผล ตุ่ม หรือสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อโดยตรง
- การมีเพศสัมพันธ์ (ทั้งทางปาก ทางทวารหนัก หรืออวัยวะเพศ)
- ละอองทางเดินหายใจจากการอยู่ใกล้หน้าใกล้ตากันนาน ๆ (พบได้น้อยกว่า)
- สัมผัสสิ่งของปนเปื้อน เช่น ผ้าปูที่นอน เสื้อผ้า หรือผ้าขนหนู
mpox ไม่ใช่โรคที่แพร่ทางอากาศได้ง่ายแบบไข้หวัดใหญ่ โดยทั่วไปต้องมีการสัมผัสค่อนข้างใกล้และนาน การระบาดรอบปี 2022 ทำให้เห็นว่าการติดต่อในกลุ่มที่มีความใกล้ชิดทางกายเกิดขึ้นได้เร็ว โดยเฉพาะในเครือข่ายที่มีการสัมผัสทางเพศ
วิธีป้องกัน mpox ให้เสี่ยงน้อยลง
การป้องกัน mpox เน้นลดการสัมผัสใกล้ชิดและทำพฤติกรรมที่ปลอดภัยมากขึ้น แนวทางที่ทำได้จริง ได้แก่
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสผิวหนังกับคนที่มีผื่น ตุ่มน้ำ หรือรอยโรคที่น่าสงสัย
- ใช้ถุงยางอนามัยและแผ่นยางอนามัยระหว่างมีเพศสัมพันธ์ (ช่วยได้บางส่วน เพราะรอยโรคอาจอยู่ในจุดที่ปกปิดไม่ได้)
- รักษาความสะอาด ล้างมือด้วยสบู่เป็นประจำ ทำความสะอาดพื้นผิว และไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกัน
- รับวัคซีน กลุ่มวัคซีนอย่าง JYNNEOS (หรือชนิดเทียบเท่า) ถูกจัดลำดับให้กับกลุ่มเสี่ยงในไทย
- แยกตัวทันทีเมื่อมีอาการ และติดต่อสถานพยาบาลเพื่อรับการตรวจ
การสังเกตอาการตั้งแต่แรก และตรวจให้เร็ว ช่วยลดโอกาสการระบาดเป็นวงกว้างได้มาก
ทำไมผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นกลุ่มชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย
ทั้งข้อมูลในไทยและแนวโน้มทั่วโลกชี้ว่า กลุ่ม ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย (MSM) เป็นสัดส่วนผู้ป่วยสูงมาก โดยในไทยอยู่ราว 97% สาเหตุหลักมาจากปัจจัยทางระบาดวิทยา ไม่ได้เป็นเพราะร่างกายมีความไวต่อเชื้อมากกว่าใคร
ไวรัสแพร่ได้ดีในเครือข่ายที่มีการสัมผัสใกล้ชิดและมีคู่นอนหลายคน หรือมีคู่นอนที่ไม่รู้จักกันมาก่อน ซึ่งสอดคล้องกับประวัติของผู้ป่วยจำนวนมากในช่วงการระบาดปี 2022 บางเหตุการณ์ในสถานที่ที่มีการใกล้ชิดกันมาก เช่น งานปาร์ตี้ ซาวน่า หรือการรวมกลุ่มระหว่างเดินทาง ช่วยเร่งการแพร่เชื้อได้
แม้ใครก็มีโอกาสติด mpox ได้ถ้ามีการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อ แต่รูปแบบผู้ป่วยที่พบตอนนี้ทำให้การสื่อสารเชิงรุก การให้ความรู้ และการฉีดวัคซีนแบบตรงกลุ่ม มีความสำคัญมากขึ้น พร้อมย้ำว่า mpox ไม่ได้จำกัดอยู่ที่รสนิยมทางเพศใดเพศหนึ่ง การติดเชื้อเกิดจากการสัมผัสผิวหนังเป็นหลัก
เมื่อการท่องเที่ยวไทยกลับมาคึกคัก การเฝ้าระวังยังต้องเดินต่อ กรมควบคุมโรคติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด รวมถึงความเสี่ยงจากสายพันธุ์ที่อาจนำเข้า และขอความร่วมมือให้กลุ่มเสี่ยงเข้ารับวัคซีน รวมถึงปฏิบัติตัวอย่างปลอดภัย เพื่อลดการแพร่เชื้อในชุมชน