ข่าวระดับชาติ - National
วิกฤตมลพิษทางอากาศ PM2.5 เพิ่มความกังวลด้านสุขภาพทั่วประเทศไทย
กรุงเทพฯ – ประเทศไทยกำลังเผชิญแรงกดดันจากปัญหา มลพิษทางอากาศ ที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้นในช่วงหลายวันและหลายสัปดาห์ข้างหน้า โดยค่าฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ถูกคาดว่าจะเพิ่มสูงในหลายพื้นที่ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องออกประกาศเตือนแบบเร่งด่วน เพราะหลายจังหวัดมีค่าฝุ่นเกินมาตรฐานความปลอดภัยแล้ว และถ้าสถานการณ์แย่ลง อาจกระทบต่อสุขภาพในวงกว้าง
ศูนย์สื่อสารการแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ ภายใต้กรมควบคุมมลพิษ รายงานว่า ณ วันจันทร์พบ ค่า PM2.5 เกินเกณฑ์ในหลายสิบจังหวัด ครอบคลุมกรุงเทพฯ และปริมณฑล เช่น ปทุมธานี นนทบุรี และอยุธยา รวมถึงจังหวัดสำคัญในภาคอีสานอย่างขอนแก่นและนครราชสีมา ตลอดจนพื้นที่ภาคตะวันออก เช่น ชลบุรี แนวโน้มคาดว่าค่าฝุ่นจะยิ่งหนาแน่นขึ้น โดยเฉพาะช่วงปลายเดือนมกราคมเป็นต้นไป พื้นที่เสี่ยงสูงจะอยู่ที่กรุงเทพฯ ภาคกลาง ภาคเหนือ และภาคอีสาน
บางจุดในภาคอีสานมีค่าพุ่งได้ถึง 66 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (µg/m³) ขณะที่บางพื้นที่ในภาคเหนือและภาคตะวันออกก็เกินระดับที่ปลอดภัย ส่วนภาคใต้ยังถือว่าได้รับผลกระทบน้อยกว่า คุณภาพอากาศโดยรวมยังอยู่ในเกณฑ์ค่อนข้างดี
PM2.5 สะสมในอากาศได้อย่างไร
PM2.5 คือฝุ่นละอองขนาดเล็กมาก เส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2.5 ไมโครเมตร เล็กจนเข้าสู่ถุงลมปอดได้ และบางส่วนอาจผ่านเข้าสู่กระแสเลือด การสะสมของฝุ่นเกิดจากทั้งแหล่งกำเนิดในพื้นที่และมลพิษที่พัดมาจากภายนอก
ในไทย แหล่งสำคัญมักมาจากไอเสียรถยนต์ การผลิตในภาคอุตสาหกรรม ฝุ่นจากงานก่อสร้าง และการเผาในที่โล่งจากซากพืชทางการเกษตร ซึ่งพบมากในฤดูแล้งช่วงพฤศจิกายนถึงเมษายน อากาศที่เย็นลงและลมอ่อนทำให้มลพิษลอยค้างใกล้พื้นดิน กระจายตัวได้ยาก จึงสะสมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในเมืองใหญ่แบบกรุงเทพฯ รถติดและอาคารหนาแน่นยิ่งทำให้การระบายอากาศไม่ดี ส่วนพื้นที่ชนบทและภาคเหนือมักได้รับผลหนักจากการเผาชีวมวล
อีกปัจจัยที่สำคัญในภาคเหนือ รวมถึง เชียงราย คือ หมอกควันข้ามแดน ควันจากไฟป่าและการเผาในประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เมียนมา ลาว และกัมพูชา สามารถพัดเข้ามาตามทิศทางลมได้ หมอกควันตามฤดูกาลมักหนักช่วงมกราคมถึงมีนาคม และเมื่อรวมกับแหล่งกำเนิดในพื้นที่ ก็ทำให้ค่า PM2.5 สูงขึ้นอย่างน่ากังวล
ช่วงที่ผ่านมาในเชียงรายและจังหวัดใกล้เคียง ค่าอยู่ระดับปานกลางถึงเริ่มกระทบสุขภาพในบางวัน บางพื้นที่วัดได้ราว 27-34 µg/m³ ซึ่งสูงกว่าแนวทางค่าเฉลี่ยรายปีขององค์การอนามัยโลกที่ 5 µg/m³ ด้วยลักษณะภูมิประเทศแบบหุบเขาและภูเขาในภาคเหนือ มลพิษจึงระบายออกได้ช้า ส่งผลให้เกิดหมอกควันหนานาน ทัศนวิสัยลดลง และคุณภาพอากาศแย่ต่อเนื่อง
ผลกระทบต่อสุขภาพเมื่อ PM2.5 สูง
การได้รับ PM2.5 ในระดับสูงเพิ่มความเสี่ยงต่อสุขภาพ โดยเฉพาะกลุ่มเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีโรคประจำตัวด้านทางเดินหายใจหรือหัวใจ อาการระยะสั้นพบได้บ่อย เช่น แสบตา ระคายคอ จาม ไอ น้ำมูกไหล แน่นหน้าอก และหายใจไม่อิ่ม
หากได้รับฝุ่นต่อเนื่องเป็นเวลานาน ความเสี่ยงจะสูงขึ้น เช่น หอบหืดกำเริบ โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) โรคหัวใจ หลอดเลือดสมอง มะเร็งปอด และภาวะแทรกซ้อนบางอย่างที่เกี่ยวข้องกับเบาหวาน งานศึกษาหลายชิ้นในไทยพบความเชื่อมโยงระหว่างค่าฝุ่นที่สูงกับอัตราการเสียชีวิตจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โดยภาคเหนือมักได้รับผลชัดในช่วงฤดูหมอกควัน
ในภาพรวมทั่วประเทศ PM2.5 มีส่วนทำให้เกิดการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจำนวนมากทุกปี ความเสี่ยงจะยิ่งเพิ่มในพื้นที่ที่ค่าฝุ่นเกิน 37.5 µg/m³ บ่อยครั้ง (มาตรฐานเฉลี่ย 24 ชั่วโมงของไทย) เมื่อสูดฝุ่นเข้าไป ร่างกายอาจเกิดการอักเสบและความเครียดออกซิเดชัน กระทบระบบหัวใจและปอด จนบางรายต้องเข้ารักษาในโรงพยาบาล และในกรณีรุนแรงอาจเสียชีวิตได้
วิธีป้องกันตัวเองในช่วงฝุ่นสูง
ระหว่างที่ภาครัฐเดินหน้าควบคุมแหล่งกำเนิด เช่น เข้มงวดการห้ามเผา เพิ่มการตรวจวัด และมาตรการช่วยลดฝุ่นบางรูปแบบ คนทั่วไปก็ลดความเสี่ยงได้ด้วยวิธีที่ทำได้ทันที:
- ใส่หน้ากากให้ถูกชนิด ใช้หน้ากาก N95 หรือ KN95 เมื่อต้องออกนอกอาคาร โดยเฉพาะวันที่ฝุ่นสูง หน้ากากอนามัยทั่วไปกัน PM2.5 ได้จำกัด
- ลดกิจกรรมกลางแจ้ง อยู่ในอาคารช่วงที่ค่าฝุ่นขึ้นระดับสีส้มหรือสีแดง เลี่ยงการออกกำลังกายหนักนอกบ้าน
- ดูแลอากาศในบ้าน ปิดหน้าต่างเมื่อฝุ่นสูง ใช้เครื่องฟอกอากาศที่มีแผ่นกรอง HEPA และเปิดระบายอากาศเมื่อค่าฝุ่นลดลง
- เช็กคุณภาพอากาศสม่ำเสมอ ติดตามค่าจากแอปหรือข้อมูลหน่วยงานรัฐ เช่น กรมควบคุมมลพิษ เพื่อวางแผนการเดินทาง
- ขับรถแบบลดรับฝุ่น ใช้โหมดหมุนเวียนอากาศในรถ และหลีกเลี่ยงการจอดติดเครื่องนาน ๆ
- รีบพบแพทย์เมื่อผิดปกติ หากไอไม่หยุด เจ็บแน่นหน้าอก หรือหายใจลำบาก ควรไปพบแพทย์ทันที
พื้นที่เสี่ยงสูง โดยเฉพาะเชียงรายและภาคเหนือ ควรติดตามสถานการณ์ใกล้ชิด เพราะหมอกควันข้ามแดนอาจทำให้ค่าฝุ่นเพิ่มขึ้นได้อีกในช่วงถัดไป